Nudging, een duwtje in de goede richting

Print
Arbobeleid
Nudging werkt ook goed in het verkeer
In veel gevallen ontstaat onveiligheid (en gelukkig ook vaak veiligheid) door gewoontegedrag van medewerkers. Is het mogelijk om gedrag dat onbewust is te beïnvloeden en medewerkers te helpen het juiste gedrag te vertonen waarmee veiligheid en gezondheid (V&G) vergroot wordt? Ja! Lees hier hoe.

 

Beïnvloeden van gedrag

Om het gedrag van medewerkers te beïnvloeden hebben V&G professionals over het algemeen drie traditionele strategieën tot hun beschikking.

  • De preek: het geven van voorlichting bijvoorbeeld in de vorm van gesprekken bij een locatiebezoek, toolboxen of e-learnings.
  • De zweep ofwel 'straffen': organisatie van toezicht en het opleggen van straffen bij geconstateerde overtredingen.
  • De wortel ofwel 'belonen': het geven van beloningen bij het vertonen van gewenst gedrag. Bijvoorbeeld bij 1 miljoen gewerkte uren zonder (verzuim)ongevallen.

 

De drie strategieën gaan uit van rationele medewerkers die, na het horen van een toolbox over de gevolgen van schadelijk geluid gehoorbescherming gaan dragen of die gestuurd door sancties of glinsterende beloningen bewust gewenst gedrag gaan vertonen. Helaas blijkt deze rationele medewerker niet te bestaan. Veel beslissingen worden op de automatische piloot genomen.

 

Nudging

Nudging is een manier om, bij dit onbewuste proces, een duwtje in de goede richting te geven. Dit duwtje wordt gegeven door de omgeving waar beslissingen worden genomen aan te passen. Als je erop let zie je deze aanpassingen op veel plaatsen. De goederen met een hoge winstmarge staan op ooghoogte in de schappen van de supermarkt, een prijs van € 9,99 in plaats van € 10,00 op een product, het tellertje bij het voetgangerslicht dat aftelt naar het groene licht, het bord met je huidige snelheid langs de kant van de weg, donor zijn tenzij je actie onderneemt en de gezonde etenswaren die in het aanbod in de kantine voor de ongezonde snacks worden gepresenteerd.

 

Aanpassen van de keuzeomgeving

Deze aanpassingen in de 'keuzeomgeving' zijn gebaseerd op psychologische uitgangspunten die voor veel mensen geldig zijn. Zo streven wij eigenlijk altijd naar zo weinig mogelijk inspanning en laten we dingen graag zoals ze zijn. Gaan we onbewust in ons brein op zoek naar vergelijkbare situaties, laten wij ons sturen door actuele informatie over ons gedrag en laten we ons sterk beïnvloeden door onze omgeving. Het aanbrengen van aanpassingen in de keuze-omgeving is onder andere afhankelijk van de oorzaken voor het huidige gedrag, de doelgroep, het gewenste gedrag en vraagt inzicht in psychologische uitgangspunten.

 

Voor- en nadelen van nudging

Het inzetten van nudges in de werksituatie heeft een aantal voordelen, maar kan ook averechts werken. Eerst de voordelen: bij straffen en belonen is altijd een vorm van toezicht nodig. Als deze niet aanwezig is, kan ook het gewenste gedrag verdwijnen. Nudges richten zich op automatische en niet geplande keuzes waardoor toezicht niet (altijd) nodig is. Nudges zijn vaak eenvoudig van opzet en kunnen hierdoor goedkoop zijn (inzet blijft wel maatwerk met goed vooronderzoek). Nudges kunnen goed worden ingezet als medewerkers minder taalvaardig zijn. Als medewerkers echter een nudge doorzien is het mogelijk dat deze effectiviteit verliest of zelfs een averechts effect heeft.

 

Gevaren van nudging

Door met onzichtbare interventies het gedrag van medewerkers te beïnvloeden wordt het gesprek over oorzaken en andere oplossingen minder goed mogelijk. Ook beperken nudges het lerend vermogen van medewerkers. Ze worden immers onbewust in de goede richting geduwd. Nudges kunnen in sommige situaties (een duwtje in een richting die minder positief is en met een stiekeme interventie) gezien worden als manipulatie.

 

Alleen nudging voldoende?

Nudging alleen is niet de oplossing voor alle (V&G)problemen die zich voor kunnen doen in een organisatie. Een goed zicht op gevaren en de risico’s die hiermee samenhangen (in de vorm van een RI&E) blijft natuurlijk een eerste vereiste. Technische reductie van risico’s verdient de voorkeur boven gedragsmatige. Technische maatregelen zijn er immers altijd en zijn onafhankelijk van gedrag. Ook is een duidelijke set van afspraken en een transparante verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden noodzakelijk. Nudges kunnen, door medewerkers een duwtje in de goede richting te geven, wel ondersteuning bieden bij het verbeteren van Veiligheid en Gezondheid.

 

Voorbeelden

Bij veel projecten, zeker als tijdsdruk toeneemt, is housekeeping een aandachtspunt. Door gebruik te maken van het psychologische uitgangspunt van 'het waarnemen van gedrag van anderen in een fysieke omgeving en hier op reageren' kan hierop invloed worden uitgeoefend. Door een opgeruimde omgeving aan te bieden met voldoende mogelijkheden zich van afval te ontdoen en afgebakende (en toegewezen) gebieden om materialen op te slaan, ontstaat een situatie waarin het normaal is om een hoge standaard van housekeeping te volgen. Andersom is helaas ook het geval. Als er een omgeving is met veel afval en weinig mogelijkheden om je van afval te ontdoen en waar materialen overal en nergens worden geplaatst ontstaat een situatie waarin het normaal is om een lage standaard van housekeeping te volgen.

 

Ook door veranderingen in de omgeving aan te brengen, kunnen medewerkers in een goede richting worden geduwd. Door bijvoorbeeld kruispunten in magazijnen te versmallen door te spelen met belijning en kleuren kunnen bestuurders geholpen worden hun snelheid aan te passen. Door voetstappen te plaatsen in de richting van de trap kunnen mensen aangezet worden tot meer lichaamsbeweging. Bij onder andere de metro in Rotterdam is een experiment uitgevoerd waarbij traptreden zijn vermomd als toetsen van een piano met bijbehorende geluiden. Het gebruik van deze trap is in de testperiode fors toegenomen.

Beweging trekt de aandacht van onze hersenen. Door onder andere een knipperend licht, een bewegende pijl, verandering van kleur of verandering van vorm kunnen mensen worden gewezen op naderend gevaar of een boodschap (bijvoorbeeld een waarschuwingsbord).

Een ander alom bekend voorbeeld van het beïnvloeden van onbewust gedrag zijn de kunstvliegjes in de urinoirs bij heren toiletten. Tegenwoordig nog gemoderniseerd door een extra stimulans doordat de vliegjes van kleur wisselen als deze getroffen worden door de urine.

Het gedrag van mensen wordt voortdurend beoordeeld door anderen (sociale norm). Ook het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) hoort hier natuurlijk bij. De wijze waarop anderen (en dan vooral de medewerkers met invloed op de groep) aankijken tegen het dragen van PBM is bepalend voor het uiteindelijke gedrag.

Door juist deze invloedrijke groep te betrekken bij de keuze van PBM’s en de introductie hiervan kan de sociale norm worden beïnvloedt om een bijdrage te leveren aan het dragen van PBM’s. Alleen dit zal overigens niet voldoende zijn voor een ommezwaai op dit gebied. Dit kan door te combineren met interventies uit onderstaand overzicht.

 

Veel gebruikte nudges

  • Een van de sterkste nudges is die van het vaststellen van de standaard (default). Mensen zijn geneigd de default te zien als een veilige keuze en deze dan ook te volgen.
  • Door te vereenvoudigen kunnen medewerkers geholpen worden bepaald gedrag te vertonen. Denk bijvoorbeeld aan het vereenvoudigen van werkvergunningen (maar ook procedures en instructies) en deze al voor zover mogelijk vooraf in te vullen.
  • Gebruik maken van de sociale norm door bijvoorbeeld aan te geven welke keuze de meeste medewerkers maken (het dragen van PBM, gordels in heftrucks en het veilig stellen van machines enzovoort).
  • Het geven van feedback dicht op een activiteit (bijvoorbeeld hoeveel blootstelling er is bij een bepaalde handeling of de snelheid van een heftruck).
  • Aanpassen van de fysieke omgeving (bijvoorbeeld voetstappen naar de trap, het optisch versmallen van wegen of doorgangen en het toepassen van gekleurde verlichting).
  • Positief framen van boodschappen (bijvoorbeeld bij het gebruik van dit type bril bestaat xx procent minder kans op oogschade in plaats van dragen van bril verplicht).

 

Zelf aan de slag met nudges

  • Definieer het ongewenste gedrag (het gedrag dat je wilt veranderen).
  • Definieer welk gedrag gewenst is en hoe dit gemeten kan worden.
  • Ga na of het gewenste gedrag op een andere manier (bijvoorbeeld technisch) bereikt kan worden.
  • Bepaal welke psychologische uitgangspunten een rol spelen bij het ontstaan van het ongewenste gedrag en welke mogelijkheden bestaan voor een duwtje in de gewenste richting. Wellicht is het nodig om hier deskundigen bij te betrekken.
  • Test en evalueer de interventie die je in wil zetten. Gebruik voor deze evaluatie de eerder vastgelegde definitie van het gewenste gedrag.
  • Schenk in het proces van ontwikkeling van een interventie aandacht aan de gevaren van nudging zoals beschreven.

 

Verder lezen

Thaler en Sunstein hebben in hun boek Nudge (2008) het denken over de beïnvloeding van gedrag door aanpassingen in de keuzeomgeving voor een groot publiek ontsloten. In de jaren hierna is veel materieel beschikbaar gekomen over nudging. Onderstaand een kleine greep uit het aanbod.

 

Lees ook op Arbeidsveiligheid.net:

Elkaar respectvol aanspreken op risicovol gedrag

 

 

Zoekwoorden: 
Nudging
Gedrag
Gedragsbeïnvloeding
RI&E
PBM