Hijsplan: papieren verplichting of praktisch veiligheidsinstrument?

Bij veel hijswerkzaamheden valt vroeg of laat dezelfde vraag: "Hebben we hier eigenlijk een hijsplan voor nodig?" Het antwoord verrast veel mensen.

Ja.

Niet alleen bij een complexe tandemlift met meerdere kranen, maar ook bij relatief eenvoudige hijswerkzaamheden met een mobiele kraan, bovenloopkraan, portaalkraan, verreiker met hijsfunctie, takel of autolaadkraan.

Toch bestaan er in de praktijk nog veel misverstanden over wat een hijsplan precies is, wanneer het verplicht is en wat er minimaal in moet staan. Daardoor wordt een hijsplan soms gezien als een administratieve verplichting, terwijl het in werkelijkheid een van de belangrijkste veiligheids-instrumenten binnen het hijswerk is.

Waarom is een hijsplan verplicht?

De basis ligt in de wetgeving: het Arbobesluit bepaalt in artikel 7.18A lid 8 dat 'alle handelingen voor het hijsen of heffen correct moeten worden gepland teneinde de veiligheid van werknemers te garanderen'.

Dat lijkt een eenvoudige zin, maar de consequentie is groot.

Als alle handelingen correct gepland moeten worden, dan moet voor iedere hijs- of hefhandeling vooraf worden nagedacht over risico's, middelen, verantwoordelijkheden en uitvoering.

In de praktijk noemen we dat een hijsplan.

De wet maakt daarbij geen onderscheid tussen eenvoudig of complex hijswerk. Ook het type arbeidsmiddel maakt geen verschil. Of het nu gaat om een mobiele kraan, bovenloopkraan, takel, portaalkraan, verreiker met hijsfunctie of een gehuurd hijsmiddel: vooraf plannen blijft verplicht.

Wat is een hijsplan eigenlijk?

Over het begrip bestaan veel misverstanden.

Een hijsplan is namelijk veel meer dan een tekening en berekening van een kraanopstelling of een schets van een hijsroute.

Een praktische definitie luidt:

"Een hijsplan is een verzameling van gegevens waarin álle voorwaarden en stappen staan opgenomen om de hijswerkzaamheden aantoonbaar gepland en onder adequaat toezicht uit te voeren en daarmee de veiligheid van de werknemers te garanderen."

Dat betekent dat een hijsplan niet alleen beschrijft wat er gaat gebeuren, maar ook hoe dit veilig gebeurt, wie verantwoordelijk is en welke gevaren en risico's zijn beoordeeld en maatregelen zijn vastgesteld.

Wanneer is een hijsplan nodig?

De praktijkvraag is daarmee dus niet óf een hijsplan nodig is, maar hoe uitgebreid het moet zijn. Daar zit een belangrijk verschil.

Niet iedere hijsoperatie vraagt om een uitgebreid document van tientallen pagina's. De omvang van het hijsplan wordt bepaald door de gevaren en risico's van het werk.

Bij laag-risicowerkzaamheden kan een beknopt basisplan voldoende zijn.

Bij werkzaamheden met verhoogde risico's wordt meer detail verwacht.

Bij complexe of kritische hijswerkzaamheden kunnen aanvullende engineeringberekeningen, hijstekeningen, stabiliteitsstudies en extra toezicht noodzakelijk zijn.

Het uitgangspunt blijft echter altijd hetzelfde:

De gevaren en risico bepalen de omvang van het hijsplan.

Wie is verantwoordelijk?

Een goed hijsplan ontstaat niet vanzelf.

Binnen professionele hijswerkzaamheden ligt de verantwoordelijkheid bij de Verantwoordelijk Persoon.

Dit is de persoon die namens het management verantwoordelijk is voor de planning, beoordeling, voorbereiding en beheersing van de hijswerkzaamheden.

Internationaal wordt hiervoor vaak de term Appointed Person gebruikt.

Deze persoon beoordeelt onder meer:

• de gevaren, risico's van het werk met de te nemen beheersmaatregelen
• de geschiktheid van de middelen
• de gekozen werkwijze
• de benodigde competenties
• het vereiste toezichtniveau.

De Verantwoordelijk Persoon is daarmee de centrale schakel tussen ontwerp, voorbereiding en uitvoering.

Wat moet minimaal in een hijsplan staan?

De wet schrijft geen standaardformulier voor.

Er bestaat dus geen officieel Nederlands model-hijsplan.

Wel bestaat er brede overeenstemming binnen internationale normen en industriële best practices over de onderwerpen die minimaal moeten worden beoordeeld.

Denk daarbij aan:

• een duidelijke omschrijving van de hijstaak;
• de (omgevings)risico's van de werkzaamheden met bijbehorende beheersmaatregelen;
• de betrokken personen en verantwoordelijkheden;
• de kraanopstelling en gebruikte hijsmiddelen;
• lastgegevens, gewicht en zwaartepunt;
• terrein- en stabiliteitscondities;
• communicatie- en werkafspraken;
• toezicht tijdens de uitvoering;
• de uitvoeringsstappen;
• eventuele hijstekeningen of situatieschetsen.

Belangrijk is dat de inhoud aansluit bij het daadwerkelijke risico en niet uitsluitend wordt ingevuld omdat een formulier dat vraagt.

Wanneer wordt een hijsplan een papieren tijger?

Dat gebeurt wanneer de focus verschuift van risico's naar papier.

Veel organisaties beschikken over uitgebreide formulieren die volledig worden ingevuld zonder dat de inhoud daadwerkelijk wordt besproken of gebruikt tijdens het werk.

Dan ontstaat schijnveiligheid.

Een goed hijsplan ondersteunt de uitvoering.

Een slecht hijsplan verdwijnt in een map.

De kwaliteit van een hijsplan wordt daarom niet bepaald door het aantal pagina's, maar door de vraag of de informatie daadwerkelijk helpt om risico's te herkennen, keuzes te maken en het werk veilig uit te voeren.

Hijsplan als praktisch hulpmiddel

Een goed hijsplan helpt uitvoerenden antwoord te geven op eenvoudige maar cruciale vragen:

• Wat gaan we precies doen?
• Wat zijn de belangrijkste gevaren en risico's?
• Wat zijn de beheersmaatregelen om de werkzaamheden veilig uit te kunnen voeren?
• Welke middelen gebruiken we?
• Wie neemt welke beslissingen?
• Hoe communiceren we tijdens het werk?
• Wat doen we als de situatie verandert?

Wanneer een hijsplan die vragen beantwoordt, wordt het een praktisch hulpmiddel voor de werkvloer in plaats van een administratieve verplichting.

Veilig hijsen begint vóór de eerste beweging

Een hijsplan is geen extra document dat alleen nodig is bij grote of complexe hijswerkzaamheden.

Het is de praktische invulling van de wettelijke verplichting om hijswerk correct te plannen en onder adequaat toezicht uit te voeren.

De vorm kan verschillen, de omvang kan verschillen, maar het principe blijft hetzelfde: vooraf nadenken over risico's, verantwoordelijkheden en beheersmaatregelen.

Want veilig hijsen begint niet op het moment dat de last van de grond komt.

Veilig hijsen begint bij een goed hijsplan.

Redactionele noot

De inhoud van dit artikel is bedoeld als praktische bijdrage aan veilig en verantwoord hijsen. Lezers die zich verder willen verdiepen in de wettelijke achtergrond, verantwoordelijkheden en best practices rondom hijsplannen kunnen terecht op www.hijsplan.com.