Risico's van steigerbouw in de procesindustrie

Print
Arbobeleid
Steigerbouw in de procesindustrie: de risico's
Steigers worden in zeer veel verschillende industrieën en situaties toegepast. Vooral in de procesindustrie en de bouw zijn ze geregeld nodig. In de procesindustrie brengt dit voor de steigerbouwer, de opdrachtgever, gebruiker en zelfs voor eventuele omstanders bijzondere risico’s met zich mee. Daarbij kunnen steigerbouwwerkzaamheden op hun beurt een risico vormen en het proces in gevaar brengen.

De procesindustrie is doorgaans een zeer complexe omgeving met een groot scala aan bedreigingen zoals explosiegevaar en gevaarlijke stoffen. Om aan de installaties ervan goed onderhoud te kunnen plegen, wordt er op grote schaal gebruik gemaakt van steigers om de werkplek veilig te kunnen bereiken en het werk vertrouwd en efficiënt te kunnen uitvoeren.

Het grote en complexe onderhoud in de procesindustrie wordt dikwijls tijdens grote onderhoudstops gedaan. In deze stopperiode liggen de installaties van de betreffende fabrieken volledig stil om zo een veilige werkomgeving te creëren. Steigers worden dan vaak gebruikt om bij de onderdelen te komen die onderhoud behoeven van het systeem. In de meeste gevallen worden de steigers echter gemonteerd als de fabriek nog in bedrijf is.

Demontage

Datzelfde geldt voor de demontage ervan. Dat gebeurt pas nadat het proces weer is opgestart. Dit brengt voor met name de steigerbouwer extra gevaren met zich mee. In extreme gevallen kunnen steigerbouwwerkzaamheden zelf een risico vormen en het proces dwarsbomen.

De gevaren voor steigerbouwers in de procesindustrie kunnen zeer divers zijn. Denk hierbij aan werken in de nabijheid van overdrukkleppen, afblaasleidingen, hete stoomleidingen, hete productleidingen, werken in EX-zones, in de buurt van elektrische installaties of in verdeelstations. Maar er kan bovendien gewerkt worden boven water en boven wegen. Om deze gevaren en de risico’s die ermee verbonden zijn, te herkennen en dit te beheersen, is het van belang om vooraf zoveel mogelijk relevante informatie van de opdrachtgever te krijgen.

 

Aanvraag

In het voortraject, de aanvraag en opname, dient zoveel mogelijk informatie gedeeld te worden. Dit is de fase waarin goed over alles moet worden nagedacht en zoveel mogelijk risico’s moeten worden geïnventariseerd voor alle belanghebbende partijen. Hierbij is het van belang dat in elk geval de opdrachtgever c.q. gebruiker, kritisch meekijken met het steigerbouwbedrijf.

Het is ook essentieel dat er vooraf duidelijk wordt aangegeven welke werkzaamheden er uitgevoerd dienen te worden op de steiger. Wordt de steiger bijvoorbeeld voor één enkele discipline gebouwd of gaan er meerdere disciplines op werken? Gaat de steiger ingezeild worden, zoals bijvoorbeeld bij straalwerkzaamheden? Zijn er voldoende vluchtwegen als werknemers een grote steiger nodig hebben.

Aanvoer en opslag

Het is voor de steigerbouwfirma en opdrachtgever cruciaal om tevens na te denken over de aanvoer en tijdelijke opslag van steigermateriaal. Onvoldoende informatie kan risico’s met zich meebrengen. Zowel voor de steigerbouwer, de gebruiker, als voor omstanders. Aanvoer gebeurt vaak met onder meer heftrucks, platte karren en vrachtwagens.

Belangrijke vragen spelen hierbij een rol. Is de ondergrond geschikt? Zijn er wegen in EX-zones die gebruikt moeten worden? Moeten er afzettingen worden gebruikt? Een verreiker dient bijvoorbeeld afgestempeld te worden om de last naar boven te kunnen heffen. Afstempelen kan niet op alle locaties en ondergronden. Houd rekening met leidingen, kabelgoten en rioleringen die in procesgebieden vaak onder het maaiveld liggen. Let op looproutes en vluchtwegen.

Steigermateriaal neemt al snel veel ruimte in. Je hebt dus opslagruimte nodig die niet alleen groot genoeg is, maar waar ook de ondergrond geschikt is voor het gewicht van het materiaal. Overbelasting van een bordesvloer is met steigermateriaal snel bereikt.

Procesrisico's

Tijdens het bouwen van een steiger in procesgebieden zijn er procesrisico’s. Denk aan procesveiligheden die open kunnen gaan, met vaak veel lawaai en die voor emissies zorgen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Het lawaai bijvoorbeeld kan schrikreacties veroorzaken bij de steigerbouwer met alle mogelijke gevolgen van dien die bij het werken op hoogte aanwezig zijn. 

Het handelen met steigerdelen kan tot gevolg hebben dat procesequipment aangestoten wordt en daarmee eventueel beschadigingen van procesequipment of dat er -verstoringen, kunnen ontstaan.

Risicoanalyse

Werken boven een doorgaande weg vergt een goede werkmethode en risicoanalyse. Er moet goed over nagedacht worden. Een wegafzetting brengt altijd enige hinder met zich mee. Indien dit vooraf goed gecommuniceerd wordt en er indien mogelijk alternatieve routes worden aangeduid, zal dit weinig overlast met zich mee brengen.

Wat van belang is bij een wegoverspanning zodra de steiger is opgeleverd en erop gewerkt moet gaan worden, is het beheersen van potentieel vallende voorwerpen. Hiervoor kan men vangschotten plaatsen, netten of zelfs de steiger helemaal dicht maken of door middel van krimpfolie toe te passen.

Reddingsplan

Houd rekening met het redden van personen op hoogte of binnen procesinstallaties. Een reddingsplan is iets wat vaak onderbelicht blijft. Bedrijfsbrandweer en/of gemeente brandweer zal vaak de redding uitvoeren. Informeer deze partijen vooraf bij complexe situaties en betrek ze bij het opstellen van een reddingsplan.

Rust de valgordel van een steigerbouwer bijvoorbeeld uit met zogenaamde anti-hangtrauma straps of relief straps. Dit kan de steigerbouwer net wat meer tijd geven om gered te worden mits deze bij bewustzijn is. Zorg dat de gebruiker voldoende voorlichting en instructies heeft ontvangen om dit toe te passen.

Alle genoemde risico’s en beheersmaatregelen zijn slechts enkele voorbeelden die tijdens de aanvraagbespreking overwogen dienen te worden. Gebruik bijvoorbeeld tijdens de aanvraagbespreking de handleiding uit Bijlage 3, steiger voorbereidingsformulier, uit het A-blad steigerbouwen van Volandis.

 

Steigeroverdracht

Zodra de steiger gereed is wordt deze formeel aan de gebruiker overgedragen. Dit betekent dus ook formeel dat de veiligheid van de steiger bepaald wordt door de gebruiker. In het A-blad steigerbouwen, bijlage 5 zit een checklijst voor (deel) oplevering. In paragraaf 5.4.3., richtlijn steigers zit eenzelfde checklist voor (deel) oplevering.

Het is aan te bevelen om de oplevering en overdracht, als steigerbouwfirma samen met de opdrachtgever uit te voeren. Zodra alles goed is bevonden en de steigerinspectie is voltooid, wordt er een steigerkaart aan de steiger gehangen waarop staat dat de steiger veilig is om te betreden.

Deze kaart wordt vaak een scafftag genoemd. Mocht het zijn dat er afwijkingen zijn op de steiger dan moet dit onder andere op het (deel) oplever formulier worden vermeld, met de bijbehorende beheersmaatregelen. Bijvoorbeeld gebruik maken van een veiligheidsharnas voor de gebruiker. Uitgangspunt moet altijd zijn dat een steiger veilig is zonder dat aanvullende maatregelen nodig zijn.

 

Steigergebruik

Het grootste gevaar bij het werken op een steiger, naast de risico’s van de werkzaamheden zelf, is het ondeskundig gebruik van de steiger door de gebruiker. Hiermee kunnen meerdere zaken bedoeld worden. Denk aan overbelasten van de steiger door een teveel aan materiaal en of mensen. Overbelasting door hevige sneeuwval. Ondergravingen door bijvoorbeeld hevige regenval. Aanrijden van de steiger. Aanstoten door lasten.

Of de meest risicovolle en de meest kwalijke: het aanpassen van de steiger door ondeskundigen/onbevoegden. Hierbij moet worden gedacht aan het weghalen van leuningwerk, diagonalen (schoren), verwijderen van vloerdelen, doorslijpen van staanders, etc. Helaas komen dit soort acties door niet steigerbouwers nog met grote regelmaat voor. De 'dader' is zich vaak niet bewust van de gevolgen die kunnen optreden door het ondoordachte handelingen.

Veilig

De gebruiker moet zichzelf er vooraf zeker van kunnen stellen dat een steiger veilig is om te betreden en veilig is om zijn werk op uit te kunnen voeren. Het merendeel van de gebruikers heeft zeer weinig kennis van zaken om een steiger te kunnen beoordelen op sterkte, stijfheid en stabiliteit.

Hiervoor is het van belang om boven genoemde zaken onder de aandacht te brengen bij de werknemers door voldoende voorlichting. In het algemeen wordt verteld: kijk of de vloer volledig dicht is, controleer of het leuning werk overal aanwezig is, de kantplanken aanwezig zijn en of je er veilig op kan komen met via de steigerladder.

Herinspectie

Om de meer complexe zaken te ondervangen wordt er een herinspectietermijn afgesproken. In de bouw is er afgesproken om minimaal tweewekelijks de steiger te herinspecteren. In de industrie mag veelal met eens per maand of 3 maanden worden volstaan.

De gebruiker - lees opdrachtgever - van de steiger mag zelf op basis van een RI&E bepalen wat de herkeur termijn van een steiger wordt, met bovengenoemde minima in acht te nemen. Om te borgen dat onveilige steigers tijdig worden herkend, is het aan te bevelen om een toezichthouder aan te stellen welke minimaal de opleiding toezichthouder steigerbouw heeft gevolgd. Dit vervangt echter niet de her-inspectie die gebeurt door een steigerinspecteur.

 

Demontage

Op enig moment is het steiger niet meer nodig en zal moeten worden afgebroken. Hierbij komen automatisch de meeste risico’s en gevaren weer aan bod die ook in de opbouwfase gelden. Maar vaak met als aanvulling dat de steigers niet schoon zijn opgeleverd. Denk hierbij aan bouten en moeren die achterblijven, losse isolatie wol en chemicaliën die achter gebleven zijn op de vloer. 

Ook kan de steiger besmet zijn geraakt met product of ander medium wat schadelijk is of kan zijn en wat mogelijk zelfs de integriteit van het steigermateriaal negatief kan beïnvloeden. Bespreek vooraf hoe een steiger opgeleverd dient te worden. Borg dit bijvoorbeeld in het V&G-plan.

Zodra men de steiger demonteert, en er ligt nog materiaal op de steiger wat er niet thuishoort, dan heeft men het 'geaccepteerd'. Het is dus dan het probleem van de steigerbouw firma geworden. Een laatste minuut risicoanalyse uitvoeren net voordat de demontagewerkzaamheden worden uitgevoerd, kan dit voorkomen.

 

Tools

Omdat de gevaren en risico’s zo divers zijn, is het van belang als opdrachtgever om vooraf zoveel mogelijk informatie te overleggen en te bespreken met het steigerbouw bedrijf. Wat hierbij zou kunnen helpen is het A-blad steigerbouwen. Via volgende link kan men het A-blad steigerbouwen gratis downloaden. https://www.volandis.nl/werk-veilig/instrumenten/a-bladen/a-blad-steigerbouwen/

Een goed hulpmiddel uit dit A-blad zou kunnen zijn bijlage 3, het steiger voorbereidingsformulier. Dit formulier is een hulpmiddel waarin de meest belangrijke zaken benoemd worden.

In de Richtlijn steigers zijn de criteria vastgelegd m.b.t. het bouwen van voornamelijk stalen steigers in de bouw en in de industrie. Deze richtlijn is tot stand gekomen door goed overleg met deskundige partijen zoals onder andere: TNO-bouw en ondergrond, Aboma en Keboma, Inspectie SZW. De Richtlijn steigers is actueel en bevat de laatste stand van de techniek, en wet en regelgeving.

Het is een gezamenlijk belang van opdrachtgever en steigerbouwer dat als er een steiger moet worden geplaatst in met name een operationele plant dat je vooraf alle noodzakelijke informatie bespreekt. Kijk kritisch bij de opname van de werklocatie. Neem het werk samen met de opdrachtgever en steigerbouw bedrijf door. Vraag wat voor werkzaamheden er op de steiger uitgevoerd moeten worden. Beschrijf de afspraken die gemaakt zijn. Maar bovenal communiceer met elkaar en met de uitvoerenden, men kan nog zoveel op papier zetten, het zal nog steeds gelezen en begrepen moet worden door de uitvoerenden.

Een goede voorbereiding is essentieel voor een veilige werkomgeving.

 

Verwijzingen:

www.richtlijnsteigers.nl

https://wetten.overheid.nl/BWBR0008498/2019-01-01

https://www.volandis.nl/werk-veilig/instrumenten/a-bladen/a-blad-steigerbouwen/

 

Arbo-informatieblad (AI-blad) 15 Veilig werken op daken (SDU)

Arbo-informatieblad (AI-blad) 16 Beveiligen van wand- en vloeropeningen (SDU)

Arbo-informatieblad (AI-blad) 21 Rolsteigers  (SDU)

Abomafoons van Hoofdstuk 5, Steigers en klimvoorzieningen  (Aboma+Keboma)