Verstandig werken in de zon

Ongeveer 8 procent van de werknemers werkt (bijna) altijd buiten in de zomer en de lente, wanneer de zonkracht het hoogst is. Dit volgt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, 2025. 

Dit komt neer op ruim 750.000 buitenwerkers. Denk aan schilders, glazenwassers, bouwvakkers, wegwerkers, schippers, landbouwers, natuurbeheerders, professionele enzovoorts. Zij lopen in hun werk risico op de schadelijke gevolgen van zonnestraling.

Schadelijke gevolgen van zonlicht

In zonlicht zit uv-straling. Uv-A en uv-B straling kunnen de aarde bereiken. Een beetje uv-straling is goed voor de gezondheid. Maar te veel kan schadelijk zijn. 

Soms zijn de gevolgen van uv-straling snel zichtbaar, bijvoorbeeld doordat de huid verbrandt. Het grootste risico van zonnestraling zien we pas op de lange termijn: huidkanker.

Huidkanker

De uv-straling van de zon beschadigt de huidcellen. Kort na blootstelling kan de huid verbranden en rood worden. 

Op de lange termijn kan dit leiden tot versnelde huidveroudering en huidkanker. Dit risico moet niet worden onderschat. 

In Nederland krijgen elk jaar ruim 81.000 mensen de diagnose huidkanker. Jaarlijks sterven ongeveer duizend mensen aan deze ziekte.

Risicofactoren voor het ontstaan van huidkanker

Het risico op huidkanker wordt bepaald door huidtype, zonkracht en duur van de blootstelling.

Huidtype

Meestal gaat het om mensen met een licht huidtype. Ongeveer vier op de tien Nederlanders hebben een licht huidtype (type 1 of 2) en daardoor een verhoogd risico op huidkanker. Zij verbranden snel en worden niet of heel langzaam bruin. 

Tabel huidtypes

Zonkracht

Zonkracht, ook wel uv-index genoemd, geeft aan hoeveel uv-straling de aarde bereikt. Hoe hoger de zonkracht, hoe groter het risico op huidschade. 

De zonkracht verschilt van dag tot dag. En de zonkracht neemt toe naarmate de zon hoger aan de hemel staat. Daarom is de zonkracht in de zomer groter dan in de winter. 

Midden op de dag is de zonkracht weer groter dan in de ochtend of avond. Ook wolken, vocht en stof in de atmosfeer hebben invloed op de hoeveelheid uv-straling. 

Meer warmte betekent niet automatisch meer zonkracht. Op een koele, zonnige dag kan de zonkracht zelfs hoger zijn dan op een warme dag. Een een vaak onderschat risico: de bewolking geen garantie is voor bescherming tegen uv-straling

Tabel: Zonkrachtschaal van het KNMI

In Nederland komt zonkracht 3 voor in de periode april tot en met september. In deze periode kan de zonkracht oplopen naar zonkracht 8. Een zonkracht van 9 of hoger komt in Nederland vrijwel niet voor.

Blootstellingsduur

Hoe langer je in de zon verblijft, hoe groter het risico.

Langdurig buiten werken vergroot de kans op huidkanker

Buitenwerkers hebben een drie keer hoger risico op huidkanker als collega's die vooral binnen werken. Zonlicht is voor buitenwerkers dus een arbeidsrisico waarvoor maatregelen nodig zijn.

Tips voor werkgevers

1. Neem zonkracht op in het hitteprotocol.
   De zonkracht is eenvoudig te controleren in weerapps of in de zonkracht-app van het Huidfonds.
   Leg op basis van de zonkracht maatregelen in het protocol vast.

• Vanaf zonkracht 3: dagelijks insmeren.
• Vanaf zonkracht 5: extra maatregelen nemen, zoals een nekflap, hoofddeksel en zonnebril.
• Vanaf zonkracht 7: organisatorische maatregelen nemen, zoals aangepaste werktijden, en technische maatregelen, zoals afscherming.

2. Neem maatregelen om medewerkers tussen 12 en 15 uur buiten de zon te houden. Daarmee kun je de zonblootstelling met 50% verminderen!
3. Werk aan bewustwording. Geef voorlichting over de risico’s van de zon en goede bescherming hiertegen. Geef daarbij ook duidelijke smeerinstructies.
4. Sluit je aan bij het zonvenant van het Huidfonds. Dan krijg je veel informatie, maar ook toegang tot veel campagnematerialen zoals posters, podcasts en video's. 

Maatregelen om buitenwerkers tegen uv te beschermen

Weren

Met een tropenrooster, binnenwerk of afscherming neem je maatregelen uit de hoogste trede van de zogeheten arbeidshygiënische strategie.

In de publiekscampagne van het Huidfonds is dit de stap ‘weren’.

Kleren

De volgende stap is ’kleren’.

Het advies is om zoveel mogelijk de huid te bedekken. Dus op het werk ook lange mouwen, lange broek, liefst van katoen of uv-werend materiaal. 

Kies bij voorkeur voor uv-werende kleding met een Ultraviolet Protection Factor van minimaal 50 (UPF50+). Denk ook aan een hoed, pet, nekflap aan de helm of pet en een zonnebril of veiligheidsbril met uv-filter.

Smeren

Een belangrijke stap is het insmeren van alle huid die aan de zon blootgesteld wordt. Denk aan het gezicht, de hals, de handen en eventueel ook de armen en benen. Zorg ervoor dat zonnebrandmiddelen voldoende op het werk aanwezig zijn en ‘binnen handbereik’.

Mensen smeren vaak niet goed of niet vaak genoeg. Daarom is het advies om een zonnebrandcrème met SPF 50 te verstrekken die ook bescherming biedt tegen uv-A-straling.

Blijf aandacht houden voor zonbescherming

Blijf van april tot en met september aandacht houden op zonbescherming. Informeer medewerkers bijvoorbeeld dagelijks over de zonkracht. 

Als er hete dagen in aantocht zijn, kondig dan de maatregelen uit het hitteplan aan. Zet posters en toolboxen in. Geef zelf het goede voorbeeld. Daarmee laat je zien dat bescherming tegen de zon belangrijk is.

Elk seizoen een hpk-tje

Het advies aan buitenwerkers is om aan het begin van elk seizoen een hpk-tje te doen. 'hpk' staat voor huid periodieke keuring. Deze controle kan eenvoudig thuis worden uitgevoerd. 

Bij het Huidfonds is hier een handige checklist voor te krijgen. Wijs medewerkers op deze controle. Adviseer hen om bij verdachte plekjes naar de huisarts te gaan. Want huidkanker is vaak goed te behandelen. Het is wel belangrijk er op tijd mee naar de huisarts of dermatoloog te gaan.