Elkaar respectvol aanspreken op riskant gedrag

Print
Arbobeleid
Elkaar respectvol aanspreken op riskant gedrag - hoe doe je dat?
‘Het aanspreken van een collega’, het is wat beladen: ‘betuttelen’ voor de een, ‘bemoeizucht’ voor de ander. Of is het simpelweg een vorm van oprechte bezorgdheid en collegialiteit? Het antwoord op deze tweedeling ligt besloten in de manier waarop, in de toonzetting.

Elkaar aanspreken is niet iets wat op zichzelf staat. Het is een voor de hand liggende vorm van gedragscorrectie. Een belangrijk inzicht hierbij is dat gedrag (in tegenstelling tot wat velen denken) geen verstandelijk gebeuren is. Gedrag wordt immers grotendeels geproduceerd en aangestuurd door het emotionele brein. Waarbij al te gemakkelijk uit het oog wordt verloren dat dit specifieke breingebied de volwassenheid van een kind van 4 à 5 jaar heeft. Hoe denk je zelf dat een kind zich voelt wanneer het op een verstandelijke, zelfs analytische manier wordt aangesproken?

Gedragsbijsturing is een vorm van coaching

Ook coaching staat niet op zich. Coaching speelt zich af binnen een duidelijk afgelijnd speelterrein. Een speelterein met vier heldere hoekpunten:

  1. Een ondubbelzinnige identificatie van het gedrag dat we van elkaar verwachten; helder verwoord en concreet waarneembaar. Gedrag is immers iets dat je moet kunnen voordoen of nabootsen!
  2. Krachtig bewust maken waarom dit gedrag voor de organisatie belangrijk is en waarom het gewenste gedrag nù aan de orde is.
  3. Een inspirerende motivering waarom dit gedrag voor elke medewerkers van belang is. Hoe gerichter de organisatie hierbij inspeelt op persoonlijke motieven van medewerkers, hoe krachtiger de motivering!
  4. Kennis van de risico’s waarop het gewenste gedrag betrekking heeft, en een duidelijke ‘handleiding’ van de manier waarop het gewenste gedrag bij voorkeur wordt uitgevoerd. Een korte opleiding onder de vorm van een workshop of een creatieve toolboxmeeting kunnen wat dat betreft wonderen doen…

Een handige tip bij dit alles is de zogenaamde 50/50-deal.

Geen hogere wiskunde; wel de simpele afspraak dat iedereen - van hoog tot laag - zijn of haar 50% van de verantwoordelijkheid opneemt:

Mijn 50% van de verantwoordelijkheid? Wanneer ik riskant gedrag opmerk bij een collega, is het mijn plicht om die collega daarop respectvol aan te spreken.   

De 50% verantwoordelijkheid van mijn collega? Hij accepteert mijn boodschap correct en waardeert mijn bezorgdheid.”

Op die manier maak je aanspreken bespreekbaar. Gedeelde verantwoordelijkheid, dubbele arbeidsveiligheid.

‘Elkaar aanspreken’: vooraf enkele algemene principes

Laten we vooral niet uit het oog verliezen dat aanspreekgedrag een vorm van ‘peer to peer’ gedragscoaching is. Hierbij alvast enkele principes die je best in het achterhoofd kunt houden:

  1. Reageer ‘on the spot’

Hoe korter het tijdsinterval tussen gedrag en reactie, hoe groter de impact.
Wacht dus niet tot de volgende lunchpauze om je collega aan te spreken.   

  1. Wees concreet

Een aanspreking in algemene termen (“je bent gevaarlijk bezig…” of “je loopt daarmee een risico…”) volstaat dus niet. Het gedragssysteem van de mens wil ook horen waarom het gedrag volgens de ander risicovol is…

  1. Benadruk jouw collegialiteit

Geef aan dat je niet met ‘het vingertje wilt wijzen’, maar dat je jouw collega aanspreekt vanuit een collegiale bezorgdheid (en daarmee dus ook netjes jouw 50 procent verantwoordelijkheid neemt).

  1. Aanspreekgedrag werkt beter in combinatie met bekrachtiging van gedrag

Schroom niet om collega’s ook aan te spreken op veilig gedrag. Onderzoek toont immers aan dat er gemiddeld drie positieve bekrachtigingen nodig zijn voordat een ‘ontvankelijke’ bodem voor gedragscorrectie is gevormd.

  1. Bekrachtiging van ‘stretchgedrag’ heeft de grootste impact

Bekrachtiging van positief gedrag werkt eerder contraproductief wanneer het gaat om routinegedrag van je collega. Maar het positief waarderen van gedrag dat een extra inspanning vereist, schept des te meer ontvankelijkheid voor corrigerende opmerkingen. 

  1. Verwacht nooit een bocht van 180 graden

Het gebeurt zelden dat iemand zijn gedrag compleet omgooit. Het is dan ook geen toeval dat je in de literatuur de term ‘nudging’ vindt. Een term die zoveel betekent als ‘iemand eventjes met de elleboog aanstoten om de aandacht op iets of iemand te vestigen…’. Een kleine bijsturing dus.

  1. Maak dat binnen de organisatie aanspreekgedrag geldt in alle richtingen

Aanspreekgedrag is niet iets wat enkel geldt voor collega’s onder elkaar. Pas wanneer leidinggevenden én medewerkers elkaar zonder schroom kunnen aanspreken, zijn de juiste randvoorwaarden vervuld. Met andere woorden: als er een cultuur heerst van ‘iedereen is bezorgd om de veiligheid en gezondheid van iedereen’.

Drie technieken die je kunt gebruiken om elkaar respectvol aan te spreken

In algemene termen kunnen we je pakweg drie technieken adviseren om elkaar aan te spreken.

  1. Het wederkerigheidsprincipe

Maak je collega attent op zijn of haar riskante gedrag; geef in één beweging aan dat dit gedrag mogelijk het gevolg van onoplettendheid of verstrooidheid is. Op die manier schuif je hem alvast geen ‘voorbedachte rade’ in de schoenen.

Breng je boodschap vanuit jouw eigen gevoel. Vertel je collega welk effect zijn of haar riskant gedrag heeft op jou of op zijn omgeving. Geef daarbij aan dat je je oprecht zorgen maakt om zijn veiligheid - en dat je erop rekent dat hij hetzelfde doet als jij zelf in een onbewaakt ogenblik riskant gedrag zou vertonen.

  1. Neutrale feedback

Deze vorm van aanspreekgedrag houdt in dat je vanuit de rol van een neutraal waarnemer compact beschrijft wat je ziet. Zowel de veilige handelingen als de riskante gedragingen. Op basis van je objectieve beschrijving vraag je aan jouw collega of er een specieke reden is dat hij de risico’s neemt die je net hebt ‘beschreven’. Met andere woorden: je doet geen uitspraak over zijn gedrag, evenmin vel je een waardeoordeel.

Deze vorm van aanspreken biedt alvast het voordeel dat jouw collega zich niet ‘aangesproken’ voelt. Je beperkt jezelf immers tot het beschrijven van wat je ziet. Een mogelijk nog belangrijker voordeel is dat deze aanspreekvorm jouw collega prikkelt tot nadenken over zijn eigen risicogedrag… 

  1. Positief corrigeren

Mogelijk de sterkste vorm van aanspreekgedrag. Waarbij enige gelijkenis met de hiervoor genoemde neutrale feedback nooit ver weg is. Positief corrigeren houdt in: een opsomming maken van een aantal sterke punten van jouw collega (harde werker, creatief talent, draagt correct de voorgeschreven PBM,…). Om daar vervolgens de ‘ontbrekende schakel’ aan toe te voegen als hét element dat zijn of haar houding en gedrag helemaal perfect maakt.

Een flinke dosis EQ vormt bij dit alles het perfecte smeermiddel

In een zakelijke omgeving heet het dat intelligentie, rationeel denken en analytisch vermogen de boventoon moeten voeren. Met de focus op feiten en cijfers. En dat terwijl menselijk gedrag voor 95 procent wordt aangestuurd door delen in ons brein die weinig tot niets te maken hebben met onze verstandelijke vermogens. De luttele procenten bewust gepland gedrag die we - meestal gedwongen door de omstandigheden - gedurende de dag produceren niet te na gesproken.

Een en ander betekent dan ook dat het weinig zin heeft om een analytisch betoog te houden rond het wat, hoe, wie, waar en waarom van het riskant gedrag van jouw collega. Veel belangrijker is om in te zetten op een portie emotionele intelligentie. Geen hogere wiskunde; gewoon boerenverstand.  

Hierbij alvast enkele basistips die je bij het aanspreken best kunt gebruiken:

  1. Spreek je collega aan met zijn of haar naam.
  1. Speel in op de menselijke behoefte aan een positief imago en een sterke reputatie.
  1. Enthousiasme werkt aanstekelijk.
  1. Gebruik humor; samen met een kwinkslag hapt een aanspreking makkelijker weg.
  1. Kijk op geen moeite om je collega te helpen; niets geeft zoveel als geven.
  1. Maak een duidelijk onderscheid tussen de persoon en zijn gedrag. Je maakt geen opmerking over de persoon, wel over zijn risicogedrag.
  1. Maak duidelijk dat je jouw collega aanspreekt vanuit een oprechte bezorgdheid.

Hoe zeg je het best…

Doorheen de afgelopen jaren hebben we meermaals gemerkt dat, telkens wanneer we ‘out of the blue’ een scriptje verzonnen van hoe je nu een bepaalde aanspreking kunt verwoorden, de meeste deelnemers meteen aan het pennen slaan.

Kan je dat nog eens herhalen?’, klinkt het dan meestal.

Ook al zijn we van onze kant absoluut geen voorstander van voorgekauwde scripts (het beste is als iedereen zijn eigen scripts formuleert; het moet uit jouw mond komen!) geven we hieronder alvast enkele voorzetten. Niet om te kopiëren, wel om te inspireren.

Hee Bob, ik merk dat je ABC aan het doen bent. Is er een bepaalde reden waarom je niet kiest voor XYZ...?”

Ik begrijp perfect dat het makkelijker is om ABC te doen. Denk je niet dat YYZ jou hetzelfde comfort geeft maar wel een stuk veiliger is?

Je hebt ongetwijfeld een goede reden om…”.

Bob, ik wil niet dat een goede collega een oog verliest. Doe mij een plezier en zet een veiligheidsbril op. Zal ik er snel even een voor je halen?

Bob, op die manier loop je het risico om je arm kwijt te raken. En ik verlies liever geen goede collega. Anders kan ik straks die klus nog alleen lopen klaren..!” 

Waar het uiteindelijk om draait…

Collega’s aanspreken op risicogedrag is niet belerend. Het is een uiting van oprechte bezorgdheid. Om dit in de praktijk goed te laten verlopen is een afspraak rond gedeelde verantwoordelijkheid en wederzijdse zorg een onmisbare randvoorwaarde. Verder is eender welke vorm van positief aanspreekgedrag de juiste ingang naar acceptatie van jouw boodschap. Een vleugje emotionele intelligentie tot slot vormt bij dit alles een perfect smeermiddel. Succes!

Cartoon

Bij dit artikel is een cartoon gemaakt die u kunt printen en ophangen op de bouwplaats. Download de cartoon hier.

Zoekwoorden: 
aanspreken
respectvol
riskant
collega
gedrag